وقتی می‌گوییم «یک پروکسی بگذار»، منظورمان معمولاً واسطه‌ای است که درخواست را از طرف برنامه یا دستگاه به مقصد می‌فرستد. VPN هم مسیر اتصال را از واسطه‌ای عبور می‌دهد، اما اغلب در سطح شبکهٔ دستگاه تعریف می‌شود. همین «اغلب» مهم است: اسم VPN یا proxy به‌تنهایی نمی‌گوید ترافیک دقیقاً چگونه رمزگذاری می‌شود یا کدام برنامه‌ها از مسیر عبور می‌کنند. باید تنظیمات واقعی را ببینی.
مثال ساده: مرورگر و برنامهٔ پیام‌رسان
فرض کن فقط در مرورگرت یک proxy تنظیم کرده‌ای. ممکن است صفحه‌های همان مرورگر از آن استفاده کنند ولی برنامهٔ پیام‌رسان یا به‌روزرسانی سیستم همچنان از اتصال عادی بروند. حالا اگر در سیستم‌عامل یک VPN تمام‌دستگاهی فعال باشد، معمولاً برنامه‌های بیشتری وارد مسیر آن می‌شوند. البته قابلیت‌هایی مثل split tunneling می‌توانند بعضی برنامه‌ها را مستثنا کنند. پس نشانهٔ قابل اعتماد، تست مسیر هر برنامه است؛ صرفاً روشن‌بودن دکمهٔ اتصال کافی نیست.
شرح Cloudflare از forward proxy می‌گوید پراکسی درخواست را به نمایندگی از کاربر به مقصد می‌رساند. در سمت دیگر، توضیح VPN در Cloudflare از تونل میان کلاینت و سرور می‌گوید. این‌ها تعریف‌های پایه‌اند؛ پروتکل‌های گوناگون می‌توانند شکل‌های متفاوتی از رمزگذاری و مسیریابی داشته باشند.
آیا یکی همیشه امن‌تر است؟
نه؛ امنیت به پروتکل، تنظیم درست، رمزگذاری و اعتماد به اپراتور سرویس وابسته است. یک پراکسی بدون حفاظت مناسب می‌تواند ترافیک را در مسیر آسیب‌پذیر بگذارد و یک VPN بدپیکربندی‌شده هم مشکل‌آفرین باشد. حتی با مسیر رمزگذاری‌شده، سایت مقصد، حسابی که در آن لاگین کرده‌ای و خود ارائه‌دهندهٔ مسیر ممکن است اطلاعاتی ببینند. در سایت‌های حساس، HTTPS و احراز هویت دومرحله‌ای را همچنان لازم بدان؛ رابطهٔ VPN و HTTPS را جدا توضیح داده‌ایم.
برای خرید VPN چه سؤال‌هایی بپرسم؟
ببین سرویس با دستگاه و نرم‌افزار تو سازگار است، چند کاربر مجازند، لینک اشتراک چطور به‌روزرسانی می‌شود و کشور خروجی‌اش چیست. اگر نیازت فقط یک برنامهٔ مشخص است، ممکن است تنظیمات برنامه‌ای اهمیت بیشتری از نام کلی فناوری داشته باشد. اگر می‌خواهی چند دستگاه استفاده کنند، شرایط تعداد کاربر و حجم مشترک را دقیق بخوان. در والاز می‌توانی راهنمای اتصال را پیش از خرید ببینی و مدت، حجم و مسیر قابل انتخاب را کنار هم بررسی کنی. بعد از فعال‌سازی هم IP خروجی و رفتار برنامهٔ موردنظرت را عملاً امتحان کن؛ نتیجهٔ یک برنامه را به همهٔ برنامه‌ها تعمیم نده.
اگر واژهٔ «پروکسی» را در تنظیمات یک کلاینت دیدی، به این معنی نیست که کل محصول فقط مرورگر را پوشش می‌دهد. بعضی کلاینت‌ها از پروکسی درون یک سامانهٔ بزرگ‌تر استفاده می‌کنند. برای قضاوت، دستورالعمل همان کلاینت و آزمون مسیر برنامه‌های واقعی تو از برچسبِ گزینه دقیق‌تر است.